สมุนไพรดอทคอม

ยาขับปัสสาวะ
1. กาแฟ Robusta Coffee Coffea canephora Pierre ex Froehner RUBIACEAE ชื่ออื่น กาแฟใบใหญ่
รูปลักษณะ ไม้พุ่ม สูง 2 - 4 เมตร ใบเดี่ยว เรียงตรงข้าม รูปขอบขนาน กว้าง 8 - 12 ซม. ยาว 15 - 20 ซม. หูใบอยู่ระหว่างก้านใบ ดอกช่อ ออกที่ซอกใบ กลีบดอกสีขาว ติดกันเป็นหลอด มีกลิ่นหอม ผลเป็นผลสด รูปไข่แกมทรงกลม เมื่อสุกสีแดง สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา เมล็ด - เมล็ดมีคาเฟอีนเป็นยากระตุ้นหัวใจ ยากระตุ้นประสาทส่วนกลาง ทำให้นอนไม่หลับ พบสาร theophylline มีฤทธิ์ขับปัสสาวะ จากการทดลองพบว่า การดื่มกาแฟทำให้หัวใจเต้นเร็ว ความดันโลหิตเพิ่มขึ้น เพราะมีสาร theobromine อาจทำให้มีอาการปวดแสบที่ลิ้นปี่ นอกจากนี้กาแฟ ยังลดการดูดซึมธาติเหล็กอีกด้วย จึงควรระวังในการดื่มกาแฟ โดยเฉพาะขณะท้องว่าง
2. ขลู่ Pluchea indica (Linn.) Less. ASTERACEAE ชื่ออื่น ขลู่ หนวดงั่ว หนวดงิ้ว หนาดงัว หนาดวัว
รูปลักษณะ ไม้พุ่ม สูง 1-2.5 เมตร ชอบขึ้นในที่ชื้นแฉะ ใบเดี่ยว เรียงสลับ รูปไข่กลับ กว้าง 1-5 ซม. ยาว 2.5-10 ซม. ขอบใบหยักซี่ฟันห่างๆ ดอกช่อ ออกที่ยอดและซอกใบ กลีบดอกสีม่วง ผลแห้ง ไม่แตก สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา ต้น - ใช้ทั้งต้นต้มกินเป็นยาขับปัสสาวะ แก้เบาหวาน การทดลองในสัตว์และคนปกติ พบว่ายาขับปัสสาวะแผนปัจจุบัน (hydrochlorothiazide) และมีข้อดีคือ สูญเสียเกลือแร่น้อยกว่า นอกจากนี้ยังใช้ต้มน้ำอาบแก้ผื่นคัน ใบ - น้ำคั้นใบสดรักษาริดสีดวงทวารด้วย
3. ไคร้หางนาค Phyllanthus taxodiifolius Beille EUPHORBIACEAE ชื่ออื่น เสียวน้ำ ตะไคร้หางสิงห์ เสียวเล็ก เสียวน้อย
รูปลักษณะ ไม้พุ่ม สูง 1- 3 เมตร ใบเดี่ยว เรียงสลับ รูปขอบขนาน กว้าง 2-4 ซม. ยาว 1-1.5 ซม. ดอกช่อ ออกเป็นกระจุกที่ ซอกใบ ดอกย่อยแยกเพศอยู่บนต้นเดียวกัน กลีบรวมสีขาวนวล ผลเป็นผลสด รูปทรงกลม สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา ต้น - ใช้ทั้งต้นมีรสจืด เป็นยาขับปัสสาวะ
4. โด่ไม่รู้ล้ม Elephantopus scaber Linn. ASTERACEAE ชื่ออื่น ขี้ไฟนกคุ่ม คิงไฟนกคุ่ม เคยโป้ หญ้าไก่นกคุ่ม หญ้าปราบ หญ้าสามสิบสองหาบ หนาด ผาหนาด มีแคลน
รูปลักษณะ ไม้ล้มลุก ลำต้นสั้น ใบเดี่ยว เรียงสลับเป็นวง รูปขอบขนานหรือรูปใบหอกกลับ กว้าง 2- 6 ซม. ยาว 10 - 25 ซม. มักแผ่ราบไปกับผิวดิน ขอบใบหยักฟันเลื่อย ท้องใบมีขนมากกว่าหลังใบ ดอกช่อ แทงออกจากกลางต้น ก้านช่อแตกแขนงได้ ดอกย่อยขนาดเล็ก กลีบดอกสีม่วง ออกเป็นกระจุกที่ปลายก้านดอก รองรับด้วยใบประดับแข็ง ผลแห้ง ไม่แตก สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา ใบ - ใช้ใบต้มน้ำกินเป็นยาขับปัสสาวะ ขับพยาธิไส้เดือน และกระตุ้นกำหนัด
5. เถาวัลย์เปรียง Derris scandens Benth. FABACEAE ชื่ออื่น เครือเขาหนัง เถาตาปลา พานไสน
รูปลักษณะ ไม้เถาเลื้อยขนาดใหญ่ ยอดอ่อนมีขนนุ่น ใบ ประกอบแบบขนนก เรียงสลับ ใบย่อยรูปไข่หรือรูปวงรี กว้าง 1- 2.5 ซม. ยาว 3 - 5 ซม. ดอกช่อ ออกที่ซอกใบ ดอกย่อย รูปดอกถั่ว กลีบดอกสีขาว ผล เป็นฝัก สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา ใช้เถาขับปัสสาวะ แก้บิด แก้หวัด ใช้เถาคั่วไฟชงน้ำ กินแก้ปวดเมื่อย
6. นางแย้ม Volkameria fragrans Vent. VERBENACEAE ชื่ออื่น ปิ้งชะมด ปิ้งช้อน ปิ้งสมุทร ส้วนใหญ่
รูปลักษณะ ไม้พุ่ม ลำต้นตั้งตรง สูง 1.5 - 3 เมตร ใบเดี่ยว เรียงตรงข้าม รูปไข่กว้าง กว้าง 8 - 11 ซม. ยาว 12 - 16 ซม. ผิวใบมีขนละเอียดทั้งสองด้าน ดอกช่อ ออกที่ปลายกิ่ง ดอกย่อย ลักษณะคล้ายดอกมะลิซ้อน กลีบดอกสีขาว ด้านนอกสุดของช่อกลีบดอกสีม่วงแดงสลับขาว กลีบเลี้ยงสีม่วงแดง ไม่มีทั้งเกสรตัวผู้และเกสรตัวเมีย สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา ราก - ใช้รากเป็นยาขับปัสสาวะ แก้โรคไตพิการ (โรคในทางเดินปัสสาวะ มีปัสสาวะขุ่นข้น เหลืองหรือแดง มักมีอาการแน่นท้อง กินอาหารไม่ได้)
7. ไผ่รวก Thyrsostachys siamensis Gamble POACEAE ชื่ออื่น ตีโย รวก ฮวก
รูปลักษณะ ไม้จำพวกไผ่แตกกอหนาแน่น กิ่งก้านมีหนามแหลม ลำต้นตั้งตรง สูง 12 - 25 เมตร ใบเดี่ยว เรียงสลับ รูปดาบ กว้าง 1- 2.5 ซม. ยาว 4 - 20 ซม. ดอกช่อ แยกแขนง ไม่มีกลีบดอก มีแต่ใบประดับ 2 ใบ ผลแห้ง ไม่แตก สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา ต้น - ใช้ทั้งต้น ต้มน้ำดื่มแก้ปวดท้อง อาหารไม่ย่อย อาหารเป็นพิษ ปวดแสบลิ้นปี่
8. มะละกอ Papaya Carica papaya Linn. CARICACEAE ชื่ออื่น ก้วยลา แตงต้น มะก้วยเทศ ลอกอ หมักหุ่ง
รูปลักษณะ ไม้ยืนต้น สูง 3 - 6 เมตร ไม่มีแก่น ต้นอวบน้ำ มียางขาว ใบเดี่ยว เรียงสลับ รอบต้นบริเวณยอดรูปฝ่ามือเว้าเป็นแฉกลึก 7 แฉก ขนาดใหญ่ ดอก มีหลายประเภท คือดอกตัวผู้ ดอกตัวเมีย และดอกสมบูรณ์เพศเป็นดอกเดี่ยว หรือช่อ 2 - 3 ดอก สีนวล ผล เป็นผลสด รูปยาวรี ทรงกระบอก หรือกลม เมล็ดสีดำ สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา รากและก้านใบ - ขับปัสสาวะ ยางขาวจากผลดิบมีเอ็นไซม์ย่อยโปรตีน ได้แก่ papain และ chymopapain ใช้ย่อยเนื้อสัตว์ให้เปื่อย นำมาใช้ในอุตสาหกรรมอาหารกระป๋องในอุตสาหกรรมยาใช้เอ็นไซม์ผลิตเป็นยาเม็ด ลดอาการบวม การอักเสบจากบาดแผลหรือการผ่าตัด
9. สับปะรด Pineapple Ananas comosus (Linn.) Merr. BROMELIACEAE ชื่ออื่น ขนุนทอง ยานัด ย่านนัด บ่อนัด มะขะมัด มะนัด ลิงทอง หมากเก็ง
รูปลักษณะ ไม้ล้มลุกอายุหลายปี สูง 90 - 100 ซม. มีลำต้นอยู่ใต้ดิน ใบเดี่ยวเรียงสลับ ซ้อนกันถี่มากรอบต้น กว้าง 6.5 ซม. ยาวได้ถึง 1 เมตร ไม่มีก้านใบ ดอกช่อ ออกจากกลางต้น มีดอกย่อยจำนวนมาก ผล เป็นผลรวม รูปทรงกระบอก มีใบเป็นกระจุกที่ปลายผล สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา เหง้า - เป็นยาขับปัสสาวะ แก้นิ่ว เนื้อผล - เป็นยาแก้ไอ ขับเสมหะ ลำต้นและผล - มีเอนไซม์ย่อยโปรตีนชื่อ bromelain ซึ่งใช้เป็นยาลดการอักเสบ และบวมจากการถูกกระแทกบาดแผล หรือการผ่าตัดได้
10. สายน้ำผึ้ง Japanese Honey-suckle Lonicera japonica Thunb. CAPRIFOLIACEAE
รูปลักษณะ ไม้เถาเลื้อยพัน ใบเดี่ยว เรียงตรงข้ามรูปไข่แกมขอบขนาน หรือรูปใบหอก กว้าง 1.5 - 3 ซม. ยาว 3 - 6 ซม. ดอกช่อออกเป็นกระจุก ที่ซอกใบและปลายกิ่ง กลีบดอก สีครีมแล้ว เปลี่ยนเป็นสีเหลืองส้ม ผลเป็นผลสด รูปกลม เมื่อสุกมีสีดำ สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา ต้น - ใช้ทั้งต้นแก้บิด ท้องเสีย ถ่ายเป็นเลือด ลำไส้อักเสบ โรคกระเพาะอาหาร ขับปัสสาวะรักษาฝี แผลเปื่อย มีการทดลองกับผู้ป่วย พบว่ามีฤทธิ์แก้ท้องเสีย
11. หญ้าหนวดแมว Cat's Whisker Orthosiphon aristatus Miq. LAMIACEAE ชื่ออื่น พยับเมฆ
รูปลักษณะ ไม้พุ่ม สูง 0.5 - 1 เมตร กิ่งและก้านสี่เหลี่ยมสีม่วงแดง ใบเดี่ยว เรียงตรงข้าม รูปไข่แกมสี่เหลี่ยมข้าวหลามตัด กว้าง 2 - 4 ซม. ยาว 4 - 7 ซม. ขอบใบหยักฟันเลื่อย ดอกช่อ ออกที่ปลายกิ่ง มี 2 พันธุ์ คือพันธุ์ดอกสีขาว และพันธุ์ดอกสีม่วงน้ำเงิน เกสรตัวผู้ยื่นพ้นกลีบดอกออกมายาวมาก ผล แห้ง ไม่แตก รูปรี ขนาดเล็ก สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา ต้น - ใช้ทั้งต้นเป็นยาขับปัสสาวะ แก้โรคปวดตามสันหลังและบั้นเอว ใบ - เป็นยารักษาโรคเบาหวาน และลดความดันโลหิต มีการทดลองใช้ใบแห้ง เป็นยาขับปัสสาวะ ขับกรดยูริคซึ่งเป็นสาเหตุของโรคเกาต์ และรักษาโรคนิ่วในไต กับผู้ป่วยที่โรงพยาบาลรามาธิบดี โดยใช้ใบแห้งประมาณ 4 กรัม ชงกับน้ำเดือด 750 ซีซี ดื่มต่างน้ำตลอดวัน ได้ผลเป็นที่พอใจของแพทย์ พบว่าในใบมีเกลือโปแตสเซียมสูง ผู้ป่วยโรคหัวใจไม่ควรใช้
12. อ้อยแดง Sugar Cane Saccharum officinarum Linn. POACEAE ชื่ออื่น อ้อย อ้อยขม อ้อยดำ
รูปลักษณะ ไม้ล้มลุก สูง 2 - 5 เมตร ลำต้นสีม่วงแดง มีไขสีขาวปกคลุม ไม่แตกกิ่งก้าน ใบเดี่ยว เรียงสลับ กว้าง 2.5 - 5 ซม. ยาว 0.5 - 1 เมตร. ดอกช่อ ออกที่ปลายยอด สีขาว ผล แห้ง ขนาดเล็ก อ้อยมีหลายพันธุ์ แตกต่างกันที่ความสูง ความยาวของข้อ และสีของลำต้น สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา ต้น - ใช้ลำต้นเป็นยาขับปัสสาวะ โดยใช้ลำต้นสด 70 - 90 กรัม หรือแห้ง 30 - 40 กรัม หั่นเป็นชิ้น ต้มน้ำแบ่งดื่มวันละ 2 ครั้งก่อนอาหาร แก้ไตพิการ หนองใน และขับนิ่ว มรายงานว่าอ้อยแดงมีฤทธิ์ขับปัสสาวะ ในสัตว์ทดลอง
13. อินทนิลน้ำ Queen's flower Lagerstroemia inermis Pers LYTHRACEAE ชื่ออื่น อินทนิล
รูปลักษณะ ไม้ยืนต้น สูง 10 - 15 เมตร ใบเดี่ยว เรียงตรงข้าม รูปวงรี หรือรูปวงรีแกมขอบขนาน กว้าง 6 - 12 ซม. ยาว 12 - 24 ซม. ดอกช่อ ออกที่ปลายกิ่ง ดอกย่อยขนาดใหญ่ กลีบดอกสีชมพู สีม่วงแกมชมพูหรือสีม่วง ผล แห้ง แตกได้ สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา ใบ - ใช้ใบต้มน้ำกินแก้ปัสสาวะพิการ แก้เบาหวาน จากประสบการณ์ของผู้ป่วยเบาหวาน ส่วนหนึ่งระบุว่าใช้ได้ผล แต่การทดลองในสัตว์พบว่าไม่มีฤทธิ์ลดน้ำตาลในเลือด จึงควรมีการทดลองต่อไป